İstanbul Boğazı ya da Boğaziçi, Antik Çağ’da Trak Boğazı (Yunanca: Βόσπορος Θρακικὸς, Latince Bosphorus Thracicus) ve Mysia Boğazı adlarıyla da bilinen İstanbul Boğazı o dönemden itibaren bilinen en dar doğal boğaz kabul edilmiştir. Uzunluğu 31.7 km bulan Boğaz en geniş yerinde 4.7 km en dar yeri olan Kandilli-Aşıyan arasında 0.698 km, Anadolu Hisarı (antik Potamonion [Göksu Dere]) ve Rumeli Hisarları (antik Pyrrhias Kyon) arasında ise  0.750 km’dir. İstanbul Boğazı’nda derinlik 30-110 metre arasında değişmektedir.

İstanbul Boğazı nasıl oluştu?

Ryan and W. Pitman’ın MÖ 3. Yüzyılda Lampsacuslu Strabo’nun da aktardığı bir efsaneyi doğrulayan Karadeniz Tufanı teorisine göre günümüzden 7600-8400 yıl önce Marmara Denizi ile Karadeniz’i ayıran kara katmanı yarılarak Akdeniz’in tuzlu suyu o dönem bir tatlı su gölü olan Karadeniz’e boşalırken İstanbul Boğazı ortaya çıkmıştır.

Karadeniz’den Marmara Denizi’ne doğru 2 knot hızla Avrupa yakası sahiline

1954 kışında buz kütleleriyle dolan İstanbul Boğazı ve Selimiye

Büyükdere ile Kireç Burnu arasında paralel akan Boğaz akıntısı Yeniköy – Köybaşı’ndan itibaren güneydoğuya doğru kıvrılmaktadır. İncir Körfezi’nden itibaren ise Anadolu yakasında Kanlıca’ya doğru kıvrılmaktaysa da yeniden yön değiştirerek 5 knot hızla Arnavutköy sahiline çarpmakta bu sırada “Şeytan Akıntısı” adını almaktadır. Arnavutköy ile Defterdar Burnu arasında iki yaka boyunca akarak Boğaz’ın girişinde Üsküdar’dan Sarayburnu yönüe yönelenen akıntı burada 2 parçaya ayrılmakta bir kısmı batıya yönelen Haliç’e diğeri Marmara’ya akmaktadır.

Herodot’un Tarih’inde pers imparatoru Darius’un Khalcedon ile Kyaneas arasında

Savarona yatı İstanbul Boğazı’nda, 1940

kurdurduğu köprü ile Asya ve Avrupa kıtalarını, Pers ve İskit topraklarını birleştirdiğinden bahsetmiştir. Yazara göre Boğaz’ın uzunluğu 120 stadia olup Khalkedon ile Byzantium arası ise 14, Hieron ile Sarapis tapınakları arası ise 12 stadia mesafedeydi.

Boğaziçi Köprüsü nerede? Boğaz Köprüsü’ne nasıl gidilir?

Bosphorus Etimoloji

Bos (βοῦς) “öküz” ve porps (πόρος) “geçit” kelimelerinden oluşan Boğaz’ın (Bosphoros) adı Yunanca anlaşılabilir olmakla birlikte Trak dili ile alakalı olduğu da ileri sürülmüştür. Mitolojik olarak da Aeschylus’un “Bağlı Prometheus” oyunundaki İo’nun Avrupa ile Asya arasındaki yolculuğu ile özdeşleştirilen Boğaz Ephorus ve Polybius tarafından da aynı bağlamda anılmıştır. Antik kaynaklarda yerleşime atfedilen aktevosporie (ἀκταίΒοσπόριαι), Vus (Βοῦς), Vukolos (Βουκόλος)  ve Vukolia (Βουκόλια) gibi isimler sığır efsanesinin benimsendiğinin göstergesidir. Heraklealı tarihçi Nymphis Bosphorus adının Avrupa’dan Anadolu’ya geçen Frigler ile ilişkili olduğunu “Βοῦς” kelimesinin onların gemilerinin öküze benzeyen pruvalarına atfen verildiğini kaydetmiştir. Ayrıca Pliny, bölgenin yerlilerinin Boğaz’ın  bir yakasından diğerine sığır sürüsü ile geçme geleneğini aktarırken, MÖ 3. Yüzyılda Phylarchos toponimin tohum ekmek anlamındaki speiro (σπείρω) ile ilişkili olup bölgenin yerlilerinin tarımsal faaliyet ve yetenekleriyle ilişkili olabileceğini kaydetmiştir.

KAYNAKÇA

Apollonius Rhodius 2.168

Dionyzos Byzantios 110.

Ephorus 70 F 157 Jacoby, apud Scholia in Apollonium Rhodium 2.168.

Janin, Cf. R. Constantinople Byzantine: développement urbain et répertoire topographique, Paris, 1964 s.475-477.

Herodot, Historiae. 4.8, 4.38-89.

Nymphis, FHG 432 F 11b

Pliny Naturae Historiae 6.2

Polibios 4.43; 4.43.6

Ryan, W.B.F. – Pitman III, W.C., vd. 1997. An abrupt drowning of the Black Sea shelf. Marine Geology, 138 s. 119–126

The Black Sea Pilot. Comprising the Dardanelles, Sea of Marmara, Bosporus, Black Sea and Sea of Azov. 6th ed., Londra, 1920. s. 16, 37-38.

Walbank, F.W. “Polybius on the Pontus and the Bosphorus (IV,39-42)”, İçinde: Studies Presented to D. M. Robinson on His Seuentieth Birthday, vol. I: Prehistoric Greece, Egypt and the Far East, Architecture and Topography, Sculpture, Paintings and Mosaics. Washington Univ. Washington, 1951

Takip, tavsiye ya da beğeni için