Eleutherios limanı (λιμήν Ἐλευθερίου) veya Theodosius limanı (Yunanca ‘λιμήν Θεοδοσίου’, Latince ‘Portus Theodosiacus‘) Konstantinopolis’in Marmara kıyısındaki en büyük limanı olup, I. Theodosius döneminde Vlanga (veya Langa; modern Yenikapı) semtinde sur içindeki tek akarsu olan Lykos (Bayrampaşa) Deresi ağzında kurulmustur.

 Theodosius limanı nerede? Langa Bostanları nerede, nasıl gidilir?

Tarihi yarımadanın güneyinde yeralan Theodosius dışında Boukoleon sarayının küçük limanı ve Julian limanı kuzeyde ise Neorion  (Λιμὴν τοῦ Νεωρίου or Λιμὴν τῶν Νεωρίων) ve Prosphorion (Προσφόριον) limanları bulunmaktaydı. Theodosius Limanı’nın adı ilk olarak 420’lerin sonlarında yazılan ‘Notitia Urbis Constantinopolitanae’de rastlanmakta olup, kentin XII. bölgesinde şehir surlarının dışında bulunmaktaydı. Limanın doğu ucunda Mısır’dan gelen tahılların saklandığı ‘Horrea Alexandrina’ (İskenderiye Hububat Ambarı)  adlı depo yer almaktaydı. Mısır’dan imparatorluğa tahıl getiren gemilerin yüklerini boşalttığı Theodosius limanı Mısır’ın 641’de Arapların eline geçmesiyle tahıl ticareti durunca önemini yitirmişse de Yenikapı kazılarında bulunan gemilerin çoğunun 11. Yüzyıla tarihlenmesi 12. yüzyıla dek varlığını sürdürdüğünü düşündürmektedir. Kaisarios Limanı olarak anılan limana ait son belge 673 tarihini taşımaktadır. Liman deposunun bulunduğu yerin sonradan lamia adıyla anılan ve bugünkü Bodrum Camii’nin bulunduğu mevkide olduğu sanılmaktadır.

2004 yılında Marmaray Tüneli’nin Avrupa yakasında yapılan kurtarma kazılarında Neolitik, Helenistik, Roma ve Bizans dönemlerine ait pek çok arkeolojik kalıntı ile 37 gemi batığı bulunmuştur. Lykos deresi vadisinin ağzındaki liman alanı Neolitik Çağda bataklık bir alan olup, 2005’de İstanbul Arkeoloji Müzelesi tarafından gerçekleştirilen  ‘Metro kazısı’ sırasında 6.000-5000 yıl önce deniz seviyesinin yükelmesi ile birlikte su altında kaldığı anlaşılmıştır. Daha önemlisi deniz seviyesinden 6,3 metre aşağıda en alt katmanda MÖ 6300-6000’e tarihlenen Neolitik mezarların bulunmuştur.

Eleutherios ve Theodosius birbiriyle özdeşleştirilmişse de Eleutherios Limanı’nın MÖ 4. yüzyıl öncesinde doğal bir koydan ibaret olduğu koyun güneyine I. Theodosius’un (M.S. 379-395) anıtsal forumunun inşaası sırasında çıkan hafriyat kullanılarak doğudan batıya doğru uzanan bir dalgakıranın yapılmasıyla oluşturulan yeni limanın imparatorun adını aldığı sanılmaktadır. Liman asırlar boyu derenin

Landa Bostanı, Osmanlı dönemi fotoğrafı

getirdiği çökeltiler ve kuzeyindeki yerleşim yerinden gelen insan kaynaklı atıklarla 13. yüzyıla dek tümüyle dolmuştur. Marmara Denizi’nden yaklaşık 1,5 km uzaklaşarak kara içinde kalan arazi Osmanlı döneminde Langa Bostanları adıyla anılmış, burada yetiştirilen sebzeler 1950’lerde dek kent pazarlarında satılmıştır.

KAYNAKÇA

Berger, Alberecht (1994). Theodosius Limanı. Dünden Bugüne İstanbul Ansiklopedisi. İstanbul. 7. s 262-263

Guilland, R. (1969). Etudes de topographie de Constantinople, II, Berlin-Amsterdam. s. 92-103

Magdalino, Paul (2013). Bizans Dönemi Konstantinopolis Limanları. İstanbul. İstanbul Arkeoloji Müzeleri Yayını. s. 15

Takip, tavsiye ya da beğeni için