Kalevala nedir

Kalevala, 19. yüzyılda Finli filolog ve halkbilimci Elias Lönnrot’un (1802–1884) Karelia sözlü edebiyat ürünlerinden derlediği Fin manzum destanlarının “Kaleva diyarı” anlamına gelen adı olup, Fin dilinin en önemli literatürü ve Finlandiya’nın milli destanıdır. Fin halkının milli gururunu okşayıp, dünyaya Fin kültür, kimlik ve tarihini tanıtan yapıtın 1917 yılında Rusya’ya karşı girişilen Fin bağımsızlık savaşına ilham verdiğine inanılmaktadır.

Doktor, botanikçi ve dilbilimci olmasına rağmen en büyük tutkusu eski Fin hikâyelerini (özellikle kuzeybatı Rusya’daki Karelia [Fince ‘Karjala] bölgesinden) toplamak olan Lönnrot Kalevala’nın ilk baskısını (Eski Kalevala) 1835-36 yıllarında iki cilt halinde yayınlamış, ardından 1849’da genişletmiştir. 12,078 dizelik ilk baskıdan farklı olarak 22,795 dize ve 50 şiirden (Fince ‘runot’) oluşan Yeni kalevala (Uusi Kalevala) adıyla bilinen 1849 baskısı standart haline getirilmiştir. Çalışma bir yaratılış öyküsüyle başladıktan sonra destanların ana kahramanı kantele (beş telli harp) eşliğinde sihirli şarkılar söyleyen büyücü bir şaman olan Väinämöinen ile demirci İlmarinen ve güzel bir kadının aşkıyla yanıp tutuşan savaşçı Lemminkainen’in maceralarından oluşmaktadır.

3 bin yıllık sözlü geleneğin izlerini taşıyan Lönnrot’un derlediği şarkılar bir uzun ve bir kısa heceli ölçü dört vezinli kafiyesiz mısradan oluşmakta, her satırda gergin ve gergin olmayan 4 uyak birbirini izlemekteydi. 16. Yüzyılda Luther kilisesinin kurulmasından sonra pagan dönem şarkılarını söylemek yasaklanınca Pentatonik şarkıların orijinal ezgileri unutulmuştur. Kalevala, besteci Jean Sibelius, şair Paavo Haavikko, ressam Akseli Gallen-Kallela gibi sanatçıların çalışmalarını etkilemiş, J.R.R. Tolkien’in Silmarillion adlı romanının esin kaynaklarından birisi olmuştur. Destandaki Bakire Marjatta ile Meryem Ana ve Kullervo ile Yunan mitolojisindeki Oedipus karateri arasındaki benzerlikler dikkat çekici esinlenmelerdir.

Kalevala’nın bölümleri

Kalevala sırasıyla şu öykülerden oluşmaktadır:

  1. Väinämöinen serisi
  2. Väinämöinen’in doğumu
  3. Väinämöinen’in büyümesi
  4. Väinämöinen ve Joukahainen.
  5. Aino’nun kaderi
  6. Väinämöinen’in matemi
  7. Väinämöinen’in talihsiz yolculuğu
  8. Väinämöinen’in kurtuluşu
  9. Gökkuşağı’nın bakiresi
  10. Demirin kökeni
  11. Gök tanrısı İlmarinen Sampo’yu hazırlıyor
  12. Lemminkäinen Serisi
  13. Lemminkäinen’in matemi
  14. Kyllikki’nin yeminini bozması
  15. Lemminkäinen’in ikinci daveti
  16. Lemminkäinen’in ölümü
  17. Lemminkäinen’un dirilmesi
  18. Väinämöinen serisi (2)
  19. Väinämöinen’un gemi yapması
  20. Väinämöinen kayıp dünyayı buluyor.
  21. Rakip adaylar
  22. Ilmarinen’in Düğünü
  23. İlmarinen’in daveti
  24. Bira’nın mayalanması.
  25. İlmarinen’in düğün ziyafeti
  26. Gelinin vedası
  27. Gelinin akıl hocası Osmotar
  28. Gelinin vedası.
  29. Väinämöinen’ın düğün şarkıları.
  30. Lemminkäinen serisi (2)
  31. Yılanın kökeni
  32. Davetsiz misafir.
  33. Annenin nasihati
  34. Sığınak adası
  35. Buz iblisi
  36. Kullervo serisi
  37. Şeytan’ın oğlu Kullervoinen
  38. Çoban Kullervo
  39. Kullervo ile hilebaz kek.
  40. Kullervo kabilesini buluyor.
  41. Kullervo’nun kötülükleri
  42. Kullervoinen’un zaferi ve ölümü
  43. Ilmarinen serisi (2)
  44. İlmarinen’in altın gelini
  45. İlmarinen’in faydasız çağrısı.
  46. Väinämöinen serisi (3): Sampo’nun Çalınması
  47. Väinämöinen’ın yelken açması
  48. Kantele’nin doğumu
  49. Väinämöinen’in kantele şarkıları
  50. Sampo’nun yakalanması
  51. Sampo’nun denizde kaybolması
  52. İkinci Harp’ın doğumu
  53. Louhi’nin intikamı
  54. Dokuz hastalığın doğumu
  55. Bal yiyen Otso ayı avını anlatıyor
  56. Louhi güneş, ay ve ateşi çalıyor
  57. Ateş balığının yakalanması
  58. Güneş ve ayın tamiri
  59. Marjatta serisi
  60. Mariatta-Väinämöinen’in ayrılışı.

Kalevala Sözlüğü

 

Aar’ni (Ar’ni) Gizli hazinenin bekçisi

A-ha’va Batı rüzgârı; hızlı köpeklerin babası

Ah’ti Lemminkainen.

Ah’to Su tanrısı

Ah’to-la Ahto ve halkının yaşadığı sudan kalenin adı

Ah’to-lai’set Ahtola halkı

Ai-nik’ki Ahti’nin kız kardeşi

Ai’no (i’no) Youkahainen’ın kız kardeşi

An’te-ro Dalgaların tanrıçası

Ai’ue-lake Ateş çocukların yaşadığı göl adı

An-nik’ki İlmarinen’ın kız kardeşi

An’te-ro Wipanen veya Antero Wipunen’un diğer adı

Ateş Çocuk Panu’nun diğer adı

Dus’ter-land. Kuzey, Pimentola.

Et’e-le’tar Güney rüzgârının kızının adı.

Hal’lap-yo’ra Finlandiya’da bir göl adı

Hal’ti-a Fin mitolojisine özgü.

Het’e-wa’ne Taurus takımyılıdızında yer alan bir grup yıldızın Fince adı

Hi’si, Hiisi. Kötülük öğretisi; Jutas, Lempo, ve Piru adlarıylada bilinir.

Mon’ja-tar Çam ağacının kızı

Hor’na Finlandiya’da kutsal bir kaya adı

I’ku-Tur’so Şeytani bir deniz devinin adı

Il’ma-ri’nem Metal işçileri; Wainamoinen’un bir kardeşinin adı.

Il’ma-tar Hava’nın kızı, Wainamoinen’in annesi

Il’po-tar Louhi’nin diğer adı

Im-a’tra Wiborg’da bir şelale adı

In’ger-land St. Petersburg

Ja’men, Ya’men Finlandiya’da bir nehir adı

Jor’dan Filistinde (?) bir nehir adı

Jou’ka-hai’nen, You-ka-hai’nen Pohyola’lı ünlü bir halk ozanı

Jou-ko’la, You-ko’la Youkahainen’in evi

Ju-ma’la, You-ma’la Cennet

Ju’tas, yu’tas Kötülük öğretissi; Hisi, Piru, ve Lempo olarak da bilinir.

Kai’to-lai’nen Maden tanrısının oğlu; mızrağından yılan dili çıkıyordu

Ka-ler’vo Kullervo’nun babası

Ka-le’va, Kalewai’nen Kahramanları babası

Kal’e-va’la, kaleva Kahramanlar diyarı; Fin manzum destanının adı

Kal’e-va’tar, Kalewa’tar Kaleva’nin kızı

Kal-e’vo Kaleva.

Ka’lew Kaleva.

Kal’ma Ölüm tanrısı

Kam’mo Kimmo’nun babası

Kan’ka-hat’ta-ret Dokuma tanrıçası

Ka’pe Wainamoinen’un annesi Ilmatar’ın diğer adı

Ka’po Osmotar.

Ka-re’len Finlandiya’da bir vilayet adı

Kar-ja’la, karya’la Şelalenin bulunduğu mevki

Kat’e-ja’tar, kataya’tar Çam ağacının kızı

Kat’ra-kos’ki, Kaatrakos’ki Karjala’da bir şelale adı

Kau’ko Kaukomieli.

Kau’ko-miel’li Lemminkainen.

Kaup’pi Kar ayakkabısı yapımcısı; Lylikki.

Ke’mi Finlandiya’da bir nehir adı

Kim’mo Bir inek adı; Kammo’nun kızının adı

Ki’pu-ki’vi Cehennem Deresi üzerinde bir kaya adı olup, altına tüm hastalık ruhları hapsedilmiştir.

Kir’kon-Wœ’ki Kurban sunaklarının altında yaşayan cüceler

Knik’ka-no Knippana.

Knip’pa-no Tapio.

Koot’a-moi’nen Ay

Kos’ken-nei’ti Şelale tanrıçası

Kul-ler’vo Kalervo’nun kötü oğlu

Kul’ler-woi’nen Kullervo.

Kul’li Sahri’nin güzel kızı

Kun Ay; Ay tanrısı.

Kun’tar Ay’ın kızlarından birisinin adı.

Ku’ra, Kuura Buz saçağı

Kul-lik’ki, Kyl’li Lemminkainen’in kaçırdığı bakire Sahri

Lak’ka İlmarinen’in annesi

Lak-ko Kalevala’nin ev sahibesi

Lem’min-kai’nen Lempi’nin oğlu olup Waina-moinen’in kardeşlerinden birisidir.

Lem’pi Finlandiya’da bir körfez adı

Lem’po Kötülük öğretisi; Hisi, Piru ve Jutas adlarıyla da bilinir.

Lin’nun-ra’ta Samanyolu

Lou’hi Pohyola’nın ev sahibesi

Low-ya’tar Tuoni’nin kör kızının adı olup, salgın hastalıkların yaratıcısıdır.

Lu’on-no’tar Wainamoinen’nin süt anası olan efsanevi bakirelerden birisinin adıdır.

Lu’o-to’la Finlandiya’da bir körfez adı

Ly-lik’ki, Lyylik’ki Kar ayakkabısı yapım-cısı

Maan-e’mo, man-e’mo Yeryüzünün anası

Ma’hi-set, Maa’hi-set Fin mitolojisinde gözle görünmeyen küçük yaratıkların adı

Mam’me-lai’nen Gizli hazinelerin tanrıçası

Ma’na Ölüm tanrısı Tuoni’nin diğer adı

Man’a-lai’nen Mana.

Masr’i-at’ta Fin mitolojisinde Meryem Ana

Mat’ka-Tep’po Yol Tnarısı

Meh’i-lai’nen Bal arısı

Mel’a-tar Dümen yekesinin tanrıçası

Met’so-la Tapiola; Orman tanrısının ikamet-gahı

Mie-lik’ki Orman sahibeleri

Mi-merk’ki Mielikki.

Mosk’va Suomi’nin bir vilayeti

Mu-rik’ki, Muurik’ki Bir inek adı.

Ne’wa Finlandiya’da bir ırmak adı

Ny-rik’ki Tapio’nun bir oğlunun adı.

Os’mo Osmoinen.

Os-noi’nen Wainola’nın kahramanının diğer adı

Os’mo-tar Osmo’nun kızı; İlmarinen’in düğününde bira mayalanmasını yönetmiştir.

O-ta’va Büyük Ayı takımyıldızı

Ot’so Finlandiya ayısı

Pœ’ivœ Güneş;Güneş tanrısı

Pai’va-tar Yaz tanrıçalarının adı

Pak’ka-nen Kura’nın diğer adı; Buz, kırağı, don

Pal-woi’nen Turi,

Pa’nu Ukko’nun kılıcından doğan Ateş Çocuk

Pa’ra. Peynir ve sütten sorumlu üç ayaklı tanrıdır

Pel’ler-woi’nen Ormanlara tokum saçan

Pen’i-tar Pohyola’lı kör bir cadının adı olup bir köpeğin de anasıdır.

Pik’ku Mies Su cücesi.

Pil’a-ya’tar, Pilaja’tar Aspen’in kızının adıdır

Pilt’ti Mariatta’nın hizmetçisinin adıdır

Pi’men-to’la Finlandiya’nın bir vilayetidir; Pohyola’nın diğer adıdır.

Pi’ru Lempo, Jutas ve Hisi’yle aynı anlamdadır.

Pi’sa Finlandiya’da bir dağ adıdır.

Poh’ya, Poh’ja Pohyola’nın kısaltılmış formu-dur.

Poh-yo’la, Poh-jo’la Kuzey bölgesi; Laponya.

Pok-ka’nen. Puhuri; Tiera.

Puh-hu’ri Pokkanen’in babası; Kuzey Rüz-garı

Rem’men Üzüm asmasının babasıdır.

Re’mu Remmen.

Ru-o’tus Bakire Mariatta’ya eziyet eden kişidir

Rut’ya, Rut’ja Kuzeyde bir şelale adıdır

Sah’ri, Saari Kyllikki’nin evidir

Sam’po İlmarinen’in sihirli madenlerden meydana getirdiği başarı getiren bir tılsımdır.

Samp’sa Pellerwoinen.

Sa’ra Sariola.

Sar’i-o’la Pohyola.

Sat’ka Bir deniz tanrıçasının adıdır.

Sa’wa, Sa’wo Finlandiya’nın doğu bölümünün adıdır.

Sim’a Pil’li ‘Bal flüt’; Sima-suu’nun flütü

Sim’a-Su Tapio’nun bakirelerinden birisidir

Sin’e-tar Mavi gök tanrıçasıdır

Si-net’ta-ret Ölümcül hastalık tanrıçasıdır

Suk’ka-mie’li Aşk tanrıçasıdır

Suo’mi, swo’mi Finlilerin eski vatanıdır

Suo’ne-tar, swone-tar Huy/mizaç tanrıçasının adıdır

Suo-wak’ko Pohyola’nın yaşlı büyücüsüdür.

Suo’ya-tar, Syo’jatar Yılanın annesidir

Su’ve-tar, Suve Güney rüzgârı tanrıçasıdır.

Su-wan’to-lai’nen Wainamoinen’in diğer adı

Taeh’ti Kutup yıldızı

Ta-he’tar Yıldızların kızıdır

Tai’vas Gökkubbe

Ta-ni’ka Pohja’nın büyülü evi

Ta’pi-o Orman tanrısı

Tel-le’rvo Tapio’nun kızlarından birisidir

Ter’he-ne’tar Fog’un kızıdır

Tie’ra Kura

Tont’tu Küçük ev ruhudur

Tu’a-me’tar Kızılağacın kızıdır

Tu-le’tar, Tuule’tar Rüzgâr tanrıçası

Tu-lik’ki, Tuullk’ki Tapio’nun kızlarından birisinin adıdır.

Tu’o-ne’la Tuoni’nin ikametgâhıdır

Tuo’nen Poi’ka Tuoni’nin oğludur.

Tu’o-ne’tar Ölüler toprağının ev sahibesi ve Tuoni’nin kızıdır.

Tu-o’ni Ölüm tanrısıdır.

Tu’ri, Tuuri Bal yurdu diyarının tanrısıdır

Turja, tur’ya Pohya’nın diğer adıdır.

Tur’ya-lan’der Louhi kabilelerinden birisinin takma adıdır.

Tur’ya, Tyrja Rutya şelalesi

Uk’ko Fin mitolojisinde Jumala’da oturan büyük ruhun adıdır.

Uk’on-koi’va ‘Ukko’nun köpeği’ Ukko’nun habercisiolan bir kelebektir.

U’lap-pa’la Tuoni’nin ikametgâhının diğer adıdır.

Un’du-tar Sis tanrıçasıdır.

U’ni Uyku tanrısıdır.

Un’ta-ma’la Kederli Sariola

Un-ta’mo Rüya tanrısı; Kalervo’nun kardeşidir

Un’tar Undutar.

Un’to Untamo.

Utu-tyt’to Undutar.

Wai’nam-oi’nen, Vainamoinen Kalevala’nın temel kahramanının adı olup Wainolalıdır.

Wai’no, Vai’no Wainamoinen.

Wai-no’la Wainamoinen ve halkının yurdu olup Kalevala ile eşanlamlıdır.

Wel-la’mo Suların sahibesidir.

Wet’e-hi’nen Denizin kötü tanrısının adıdır.

Wi-pu’nen, Vipu’nen Eski bir şarkı devinin adı olup kayıp kelimeleri arayan Wainamoinen’i yutmuştur.

Wi’ro-kan’nas, Virokan’nas Yaban hayatın efendisidir.

Wo’ya-lan’der, Vuojalan’der Laponyalılara verilen isimlerden birisidir.

Wuok’sen, Vuo’ksen Finlandiya’nın doğusunda bir nehir adıdır

Wuok’si Wuoksen.

Kaynakça

Özhan Öztürk. Folklor ve Mitoloji Sözlüğü. Phoenix Yayınları. Ankara, 2009

Özhan Öztürk. Dünya Mitolojisi. Nika Yayınları. Ankara, 2016

Takip, tavsiye ya da beğeni için