Güncel Yazılar Karadeniz Kültürü Karadeniz Türkçesi

Kalandar: Karadeniz’in Unutulan Yılbaşı Geleneği ve Karakoncolos

Bugün Karadeniz’de, özellikle Trabzon ve çevresinde, kışın tam ortasında kutlanan çok eski bir gelenekten söz edeceğiz: Kalandar. Bu, sadece bir yılbaşı değil. Aynı zamanda doğayla uyumlu bir halk takvimi, toplumsal dayanışmayı ayakta tutan bir gelenek ve binlerce yıllık inançların bugüne ulaşmış canlı bir mirası. 1970’lere kadar köy hayatının doğal bir parçası olan Kalandar, büyük kentlere göçle birlikte yavaş yavaş unutulmuştu. Ama son yıllarda dikkat çekici bir geri dönüş yaşıyor. Bir yandan turizmin etkisi, diğer yandan özellikle genç kuşakların köklerini, yerel kültürleri ve eski ritüelleri yeniden keşfetme isteği, Kalandar’ı tekrar görünür…

Oku
Vahit Tursun ile Romeika – Türkçe Sözlük üzerine Söyleşi
Karadeniz Kültürü Söyleşiler

Vahit Tursun ile Romeika – Türkçe Sözlük Üzerine

1923 yılında Lozan Antlaşması sonrasında Türkiye ve Yunanistan’daki Ortodoks Hıristiyan ve Müslüman azınlıklar zorunlu mübadeleye tabi tutulmuş, bu süreçte anadili Karadeniz Rumcası olan yüzbinlerce Rum Yunanistan’a gönderilmiştir. Aradan neredeyse 1 asır geçtikten sonra artık Modern Yunanca konuşan bu mübadillerin torunlarının atalarının diline dair bilgisi son derece sınırlı iken Trabzon’un Çaykara, Köprübaşı ve Tonya bölgelerinde az sayıda Müslüman dağ köylüsü bu dili olanca orijinalliği ile konuşmayı sürdürmektedir. Yunanistan’da Standart Yunanca Ellinika, Karadeniz Rumcası Pontiaka olarak bilinirken Trabzon’da bu dili konuşan halk tarafından Romeika olarak adlandırılmaktadır. İşte Çaykara’nın Ogene (Köknar) köyünde doğup bu…

Oku
Καλά Χριστούγεννα και σ’ έτη πολλά!
Halkbilim Karadeniz Kültürü

Kalandar Zamanı Eğlenceleri ve Karakoncolos

Makale: Özhan Öztürk Doğu Karadeniz Bölgesi’nde Trabzon ve civarında mahalli takvimde Ocak ayına Kalandar ayı, yeni yılın başladığı gün kabul edilen 14 Ocak’a Kalandar günü veya Kocakarı yılbaşısı, çeşitli eğlencelerin yapıldığı gecesine ise Kalandar gecesi adı verilmekteydi.

Oku
Karadeniz Kültürü

Marsivan, Merzifon

Makale: Özhan Öztürk Merzifon adının anlamı Merzifon ve çevresinde yapılan arkeolojik araştırmalar yörede ilk yerleşimin İlk Tunç Çağı’na kadar uzandığını[1] ve Hitit, Frig, Kimmer, Lidya, Pers, Pontus, Roma dönemlerinde süreklilik arz ettiğini göstermektedir. Merzifon kentinin hangi dönemde ve kim tarafından kurulduğuna dair kesin bir delil olmamakla birlikte orijinal yerleşimin etimolojisi için akla Marsipoli veya Marsipont ihtimalleri[2] gelmekteyse de kanımca “sınır kenti” anlamına gelen Marsivan olmalıdır. Ali Cevat’ın 1897’de Merzifon’un aslını Marsıvan olarak anmasının[3] ve Abdizade’nin[4] halk ağzında “Barsıvan/Marsivan” olarak anıldığı bildirmesinin yanı sıra Türkçe içerisinde bu coğrafi bölgeyle ilişkilendirilebilecek “marsıvan…

Oku
Karadeniz Kültürü

Karadeniz Bölgesinde Oynanılan Çocuk Oyunları Sözlüğü

Karadeniz Bölgesinde Oynanılan Çocuk Oyunları Sözlüğü adlı küçük sözlük çalışmamda Doğu Karadeniz Bölgesi kent ve köylerinde geçmişte ya da bugün çocuklarca oynanılan oyunlar hakkında özet bilgi sunmaya çalıştım.

Oku
Halkbilim Karadeniz Kültürü

Yağmur kültü: Yağmur duası, Yağmur dansı, Yağmur gelini

Makale: Özhan Öztürk ‘Yağmur kültü: Yağmur duası, Yağmur dansı, Yağmur gelini başlıklı’ yazıda kadim kültürlerin mitoloji ve geleneklerinde insan ve yağmur ilişkisi incelenmekte, Türkiye özelinde yağmur duası ritüelleri incelendikten sonra tam tersine yılın büyük bölümü yağışlı geçen ve güneşe hasret kalan Karadeniz bölgesinde babra burik ve gusgustera adlarıyla bilinen ‘güneş duası’ ritüelleri de detaylandırılmaktadır. YAĞMUR Pek çok kültürde Yağmur, Gök Tanrı ile yeryüzü tanrıçasının birleşmesi, bir çeşit kutsal düğünün işareti olarak algılanmaktadır. Bu inanışa göre göğün toprağı yağmur yoluyla döllemesi bitkilerin doğup büyümesini yani bereketi sağlıyordu. Pek çok Afrika kabilesinde…

Oku