Karadeniz ekoloji

Karadeniz Bölgesinde tütün tarımı

Patlıcangillerden bileşiminde nikotin bulunan, Amerika’nın keşfinden sonra eski dünyaya dağılan, yaprağı kurutularak sigara olarak içilen bitki adıdır (Latince nicotiana tabacum). Karadeniz’de tütün, tüdün (Trabzon) ve düdün ve tütin (Akçaabat) formlarında söylenmekteydi. Kafkasya ve Sohum civarında başlayan tütün ziraati, yaklaşık bir asır sonra, Osmanlı İmparatorluğundan çalışmak amacıyla Rusya’ya giden Rumların eliyle tohum olarak yurda getirilince ekimine başlanmıştır. Takip, tavsiye ya da beğeni için

Oku
Karadeniz ekoloji

Karadeniz’de Yaşayan Balık Türleri

Türkiye, Bulgaristan, Romanya, Ukrayna, Gürcistan ve Rusya´nın çevrelediği 8.350 km kıyı uzunluğu ve 461.000 km2 alan kaplayan en derin noktası 2.210 m olan Karadeniz, açık bir deniz olmaması, özellikle Tuna nehri kaynaklı endüstriyel kirlenme ve 200 metrenin altında Hidrojen Sülfür varlığı nedeniyle biyolojik olarak çeşitliliğinde azalma söz konusudur. Bununla birlikte Türkiye’nin balıkçılık açısından en önemli kaynağı olup, Akdeniz, Ege ve Marmara dahil ülkenin tüm balık üretiminin %70 kadarı Karadeniz’dedir. Hamsi, palamut, lüfer, çinekop, tekir, kolyoz, kalkan, pisi, çaça, yunus, kayabalığı, vatos ve mezgit gibi balıklar halen görülebilir durumdayken uskumru, torik,…

Oku
Karadeniz ekoloji Makaleler

Hamsi (Doğu Karadeniz hamsisi)

Engraulidae ailesine mensup olan hamsigillerin bir alt türü olan, Doğu Karadeniz hamsisi, Azak Denizi’nden Samsun’a kadar inen deniz kuşağında yaşayıp, ortalama 11 cm olan boyuyla Batı Karadeniz hamsilerinden biraz daha küçüktür. Burnu daha küt, gözleri daha büyük, kafası daha kısa olan türün en irilerinin boyu 15 cm’i bulabilir. Sağ iken sırtı yeşil olan balık sudan çıkıp öldükten sonra, yeşillik maviye döner;  bayatladıkça mavilik daha da koyulaşır. Balığın yan yüzeyi ve karnının altı gümüş renginde ve parlaktır. Hamsi göçü ve hamsinin özellikleri Eylül ayı sonlarında deniz suyunun sıcaklığı 10 °C nin…

Oku
Karadeniz ekoloji Karadeniz Türkçesi

Alabalık (Doğu Karadeniz bölgesinde)

Salmonidae ailesinden tatlı su balığı bölgede alabalık veya yayla balığı olarak bilinmektedir. Doğu Karadeniz derlerinde kırmızı benek (salmo trutta forma fario), sazan balığı (Cyprinus carpio), Karadeniz alası (Salmo trutta labrax), bıyıklı balık (Barbus plebejus escherichi), inci balığı (Alburnoides bipunctatus fasciatus), tatlısu kolyozu (Chalchalburnus chalcoides), tatlısu kefali (Leuciscus cephalus, karabalık veya siraz balığı (Capoeta tinca), deniz dokuzgözlüsü (Lampetra mariae), dikence balığı (Gasterosteus aculeatus), gümüş balığı (Atherina boyeri), çöpçü balığı (Cobitis taenia) ve karaburun (Chodrostoma colhicum) balıklarına rastlanmaktadır. Takip, tavsiye ya da beğeni için

Oku
Karadeniz ekoloji Karadeniz Türkçesi

Mısır (Lazut, Lağus, Darı) ve diğer tahıllar (Karadeniz)

Amerika kökenli bir tahıl (zea mais) olan mısır bitkisi ilk olarak Meksikalı yerliler tarafından ekilmişse de bitkiyle karşılaşan Avrupalı göçmenler tarafından (İspanyol, İngiliz, Fransız) tarımı hemen benimsenmiştir. Bryer ve Winfield, Lazistan’ın 18. yüzyılda Amerikan mısırıyla tanıştığını belirtirken, Rus tarihçi Nicholas Marr (1865-1934) 20. yüzyılın başlarında bölgede yetiştirilen mısırın ancak sekiz ay idare ettiğini, geri kalanın Rusya’dan getirildiğini belirtmekteydi. Takip, tavsiye ya da beğeni için

Oku
Karadeniz ekoloji Karadeniz Türkçesi

Toprak solucanı ve çengelli solucan: cicil, zizil veya çiçili

Toprak solucanına verilen isim olup, Gümüşhane ve Trabzon’da cicil veya zizil, Rize’de çiçili, Lazca zizi olarak söylenmektedir. Bununla birlikte Trabzon Rumcasında zizil ‘tenya; bağırsak solucanı’, skoleç ise ‘yer solucanı’ anlamında kullanılmaktadır (Latince Lumbricus terretis, Almanca Regenwurm, İngilizce earthworm, İspanyolca Lomriz, Fransızca ver de terre, İtalyanca Lomrico, Yunanca σκουλήκι) Takip, tavsiye ya da beğeni için

Oku
Karadeniz ekoloji

Ceviz ağacı ve ceviz meyvesi

Ceviz ağacı ve kabuklu meyvesinin adı olup, Türkçe’ye Arapça aynı anlamdaki cawz (جوز) kelimesinden geçmiştir. Trabzon ağzında cevüz, çeviz (Akçaabat) ve cö:ğüz (Şalpazarı), Ordu ağzında cevüz şekilden söylenirken, Trabzon Rumcası karidhi, Lazca ise kakali ve nezi adlarıyla bilinmektedir. Lazlar ayrıca cevizi dibekte ezerek nozilehi adıyla bilinen yağını çıkarmaktadırlar (Latince Juglans regia, Almanca Walnuβ, İngilizce common walnut, İspanyolca Nogal, Fransızca noix, İtalyanca Noce comune; Yunanca karudi ‘Καρύδι’) Takip, tavsiye ya da beğeni için

Oku
Karadeniz ekoloji Karadeniz Türkçesi

Fasulye çeşitleri, ziraatı ve geleneksel yemekleri

Fasulye, baklagiller familyasının Phaseolus cinsinden Orta Amerika menşeli bir bitkidir. Anadolu ağzında ve Modern Türkçe’de bakla sadece özel bir tür için kullanılırken Doğu Karadeniz’de fasilya (Trabzon), fasulye (Trabzon ve Rize), fasulya, fasile (Ordu ve Giresun), bakla, pakla, lobya veya lobiya olarak adlandırılmaktadır. Arapça ‘her çeşit sebze, özellikle fasulyegiller’ anlamına gelen baḳl (بقل) kelimesinden Türkçe’ye giren bakla kelimesi ilk olarak Tezkiret-ül Evliya’da ‘sebze’ (1341), 15. yüzyılda Hızır Paşa’nın ‘Müntehab-ı Şifa’ adlı eserinde ise bugünkü anlamıyla kullanılmıştır. Takip, tavsiye ya da beğeni için

Oku
Karadeniz ekoloji

Karabatak, ğaço, tahtalı, sarıasma kuşu, Guguk kuşu

Gogorina, Karabatak Dere kenarında yaşayan su tavuğu ile denizde yaşayan karabatak kuşlarının ikisi içinde kullanıldığı kaydedilmiştir. Trabzon’da su tavuğu için gogorina (Derenin kıyısında/ vurdum gogorinayı), Rize’de ğorğorina; karabatak ise Trabzon, Rize ve Artvin’in Laz olan sahil kesiminde gogorina, kokorina, kukarma, Lazca kukulina (Megrelce kokorina) olarak anılmaktadır. Orta dönem Yunanca gagarinos (γαγαρίνος ό) olarak tespit edilmiştir. Takip, tavsiye ya da beğeni için

Oku
Karadeniz ekoloji

Üveyik, ispinoz, Kara başlı iskete, Kara alınlı örümcek kuşu

Dirvana, Üveyik Üveyik; Karadeniz bölgesine sonbaharda gelen boz renkte ve eti yenir bir güvercin çeşididir. Trabzon’da dirgona, divranos veya dirvana, Rize’de sarıkuş, kilimçiha, trivona, Akçaabat’ta dıronos, Lazca trigon, mçipeştoroci, kirzili ve toroci adlarıyla anılmaktadır. Karadeniz Rumcası trigona (τρυγόνα) kelimesinden ödünçlenmiştir. Takip, tavsiye ya da beğeni için

Oku
Karadeniz ekoloji

Alakarga, Akkuyruk sallayan, Nar bülbülü (Karadeniz’in kuşları)

Cekkarga, Alakarga Güvercin büyüklüğünde, kanatlarında yeşil ve lacivert tüyler bulunan ve eti yenebilen bir kuş türü olan alakargaya Giresun civarında verilen isim olup, Rize’de kestane kargası, hırsız kuş, çiha veya çiğa, Çamlıhemşin’de çeğart, Artvin’de çiğıki, Lazca ise ngola kvari ve kvar-toroci adlarıyla bilinmektedir. Alakarga yumurtadan çıktıktan 15-20 gün sonra alınırsa evcilleştirilebilir. Çoğu atmacacı, duyduğu sesleri tekrarlayabilme yeteneği olan bu kuşu keyif için beslese de, çiḫa biraz olgunlaşınca kaçar ve bir daha da gelmez. Evdeki yüzük, para gibi parlayan nesneleri çalarak yuvasına kaçırdığından hırsız olarak bilinmektedir. Avrupa, Anadolu, Kafkasya ve Kuzey…

Oku
Karadeniz ekoloji

Bıldırcın, Bozbakal, Bozmaka (Karadeniz’in kuşları)

Bıldırcın Trabzon’un doğusunda buldurcin veya buldurce (Rize) olarak telaffuz edilen sülüngiller familyasından boz renkli bir kuş olup ülkemizde yerli ve göçmen olarak görülmektedir. Anadolu’ya ilkbaharda göçmen olarak gelenler yüksek yaylalara yerleşirler. Erkeğinin boynunda bulunan koyu renkli lekelere sahip olmamalarıyla tanınabilen dişi bıldırcınlar, hafifçe eşeleyip, kuru otlarla doldurduğu yuvalarına bıraktığı 8-14 arasında yumurta üzerinde, 18-20 gün kuluçkaya otururlar. Takip, tavsiye ya da beğeni için

Oku

Tavsiye veya takip etmek isterseniz?

error: Telif sorunu yaşamamanız için makalemi beğendiyseniz içeriğini değil sadece linkini paylaşabilirsiniz !!