M.S. 79 yılında gerçekleşen Vezüv Yanardağı patlamasının en yıkıcı anı, patlamanın son evresiydi. O ana kadar Herculaneum ve Oplontis, kavurucu sıcaklıktaki piroklastik akıntılarla çoktan yok olmuş ve neredeyse tamamen gömülmüştü.
Pompeii, Stabiae ve çevresindeki kasabalar ise patlamanın başlarında daha çok ponza taşı yağmuruna maruz kalmış, zamanla bu yağış gri ve ağır kül tabakasına dönüşmüştü. Bu kül ve taş yağmuru, sokakları ve binaları boğarak çatıların çökmesine neden oluyordu.
Piroklastik akıntı, patlama sütununun kısmen veya tamamen çökmesiyle oluşur. Bu çöküş, sütundaki aşırı ısınmış kül, gaz ve taşların hızla yamaçlardan aşağı akarak ölümcül bir sıcak hava tsunamisi yaratmasına sebep olur. Antik kaynaklar, bu ölümcül lavinadan önce kısa bir sessizlik yaşandığını, bu sessizliğin bazı insanlara tehlikenin geçtiğini düşündürüp saklandıkları yerlerden çıkmalarına neden olduğunu aktarır. Ne yazık ki bu, felaketin en şiddetli anının habercisiydi.
Vezüv’ün ilk büyük sütun çöküşü Pompeii’ye doğru ilerledi ancak kentin kuzey surlarını hafifçe sıyırıp geçti. Ardından gelen sessizlik, birçok kişinin hayatta kaldığını düşünmesine, hatta bazı cesur insanların değerli eşyalarını almak için geri dönmesine yol açtı. Ancak kısa süre sonra ikinci ve çok daha güçlü bir piroklastik akıntı Pompeii’yi tamamen örttü… Yine de bu son değildi.
Misenum’da bulunan Genç Plinius ve ailesi kaçış planları yaparken, Vezüv’ün patlama sütunu ve kalderası tamamen çöktü. Bu, tüm Napoli Körfezi’ni kaplayan devasa bir piroklastik akıntıyı tetikledi. Plinius, Tacitus’a yazdığı ikinci mektupta şöyle der:
“Kısa süre sonra bulut denize doğru inmeye başladı ve onu tamamen örttü. Capri Adası ile Misenum burnunu sarmış ve gizlemişti.”
Vezüv Yanardağı’nın Kurbanları: Pompeii, Herculaneum, Stabiae ve Oplontis konuluıı videomu aşağıda Youtube üzerinden izleyebilirsiniz
Capri açıklarında yapılan deniz tabanı araştırmalarında, bu olaya ait 9 cm kalınlığında kül tabakası tespit edilmiştir (yaklaşık 30 km uzaklıkta). Bu son felaket dalgası, Plinius’un amcası Yaşlı Plinius’un ölüm sebebi olan zehirli gaz ve toz bulutlarını da açıklamaktadır.
79 Yılındaki Vezüv Patlaması – Zaman Çizelgesi
24 Ağustos 79 AD – Sabah
-
07:00 – 08:00 → Vezüv’ün tepesinde dev bir patlama sütunu oluşur. Sütun yaklaşık 20–30 km yüksekliğe ulaşır.
-
08:00 – 12:00 → Pompeii ve çevresine ponza taşı (beyaz pumis) yağmaya başlar. Halkın bir kısmı panikle kaçar, bir kısmı evlerine kapanır.
Öğlen – Akşamüstü
-
12:00 – 15:00 → Pumice yağışı şiddetlenir, sokaklar taş ve kül ile dolar. Çatıların ağırlıkla çökmesi başlar.
-
15:00 – 17:00 → Kül yağışı gri ve daha ağır bir hal alır. Görüş mesafesi düşer.
-
17:00 – 20:00 → Herculaneum’a ilk piroklastik akıntı ulaşır, şehir tamamen yok olur. Pompeii hâlâ doğrudan akıntıya maruz kalmamıştır.
Gece – İlk Felaket Dalgalanması
-
20:00 – 01:00 → Pumice yağışı devam eder. Pompeii halkının büyük kısmı geceyi evlerinde veya sağlam gördükleri yapılarda geçirmeye çalışır.
-
01:00 – 02:00 → Patlama sütununun ilk kısmı çöker; piroklastik akıntı Pompeii’nin kuzey surlarına kadar gelir ancak kenti tam olarak kaplamaz. Kısa bir sessizlik başlar.
25 Ağustos 79 AD – Sabahın İlk Saatleri
-
02:00 – 03:00 → Sessizlik halkın tehlikenin geçtiğini düşünmesine neden olur. Bazıları değerli eşyalarını almak için geri döner.
-
03:00 – 04:00 → İkinci ve çok daha güçlü piroklastik akıntı Pompeii’yi tamamen yutar. Sıcaklık yüzlerce dereceye ulaşır, kurtulan olmaz.
Son Darbe – Tüm Körfezi Kaplayan Akıntı
-
04:00 – 06:00 → Vezüv’ün patlama sütunu ve kalderası tamamen çöker. Bu, Napoli Körfezi’ni baştan başa kaplayan dev bir piroklastik akıntı yaratır. Capri Adası ve Misenum burnu kül bulutunun içinde kaybolur.
-
06:00 sonrası → Plinius’un aktardığına göre deniz rengi değişir, gökyüzü tamamen kararır. Bu aşamada Yaşlı Plinius’un ölümüne neden olan toksik gaz ve kül yoğunluğu en yüksek seviyeye ulaşır.
Notlar
-
Modern araştırmalar, piroklastik akıntıların saatte 100–150 km hızla ilerlediğini ve Pompeii’de insanların saniyeler içinde hayatını kaybettiğini ortaya koyuyor.
-
Capri açıklarında deniz tabanında bulunan 9 cm’lik kül tabakası, son patlama dalgasının boyutunu kanıtlıyor.