Robert Wilhelm Ekman (1808–1873), Väinämöisen Playing, (1857-66), oil on canvas
Fin Mitolojisi

Tolkien’in Gandalf’ının ilham kaynağı: Finli büyücü Vainamoinen (Väinämöinen)

MakaleÖzhan Öztürk

Vainamoinen (Väinämöinen), Kalevala’nın en önemli karakteri olan maceraperest yaşlı bilge ve büyücünün adı olup, havanın kızı Luonnotar’ın oğludur. Söylenceye göre Vainamoinen gök kızı yarı-tanrıça İlmatar’ın rahminde tam 700 yıl kaldıktan sonra yeryüzüne beyaz sakallı yaşlı bir adam olarak gelmiştir. Fin halkınca kültürel kahraman olarak kabul edilen Vainamoinen tarım ve ateşi insanlığa hediye etmiştir. Usta bir şarkıcı olan bilge şaman ayrıca dev bir turna balığının kemiklerinden yaptığı bir harp çeşidi kantele adlı çalgıyı icat etmiştir. Fin kozmolojisinde Orion Vainamoinen’ın tırpanı, Ülker burcunun yedi yıldızı Pleiadlar ise kılıcı olarak görülmektedir.

Genç Joukahainen saygısızca Vainamoinen’e büyücülükte meydan okumuşsa da

igfrid August Keinänen (1841-1914), Väinämöinen and Aino (1896), oil on canvas
Väinämöinen ile Aino (Resim: Sigfrid August Keinänen, 1896)

yenilgiye uğrayınca kız kardeşi Aino’yu Vainamoinen ile evlendirmeye söz verdiğinden kaçmış, genç kız ise yaşlı büyücü ile evlenmektense kendini denize atarak intihar etmiştir. Bunun üzerine Joukahainen intikam almak için Vainamoinen’in atını vurarak büyücünün denize düşmesine sebep olmuştur. Vainamoinen dev bir kartal tarafından kurtarılarak Pohjola ülkesine götürülmüştür. Pohjola ülkesinin kraliçesi Louhi (Pohjola Hanımı) iyileşene dek büyücüye baktıktan sonra Vainamoinen’e ancak kendisine demirci İlmarinen’nin yaptığı sihirli alet sampoyu getireceğine dair söz vermesi şartıyla ülkesine dönmesine izin vermiştir. Vainamoinen yola çıkmadan önce Pohjola Hanımına evlenme teklif etmişse de kız anca bazı imkânsız görevleri yapması şartıyla teklifini kabul edeceği karşılığını vermiştir. Vainamoinen baltasıyla ahşap bir kayık hazırlarken dizini keserek yaralanınca kızın verdiği görevleri tamamlama şansını kaybetmiştir.

Kalevala’dan bir sahne: Sampo’nun Savunması (Resim: Akseli Gallen-Kallela, 1896. Turku Art Museum, Finlandiya)

Bacağındaki kanamayı durdurmak için birisini ararken yaşlı bir büyücü sihir

Vainamoinen. Çizim Nicolai Koçergin (1897-1974)

yardımıyla kanamasını durdurmayı başarmıştır. Bu sırada sampoyu yapan yetenekli demirci İlmarinen Pohjola Hanımının verdiği görevlerden üç tanesini (yılan dolu bir tarlayı sürmüş, Tuonela domuzu ile Manala kurdunu avlamış, Tuonela nehrindeki dev turna balığını tutmuş) yapmayı başarmıştır. Vainamoinen çifte mutluluk ve sıhhat dilerken müziğiyle düğün törenine neşe katmıştır. Bununla birlikte Vainamoinen ve arkadaşları büyülü samponun Pohjola’da kalmasını tehlikeli bularak

Vainamoinen

geri almaya vermiş, büyücü kantele müziğiyle halkı uyuttuktan sonra aleti çalıp, kayığa atlayarak deniz yoluyla ülkelerine dönüş yoluna çıkmışlardır. Durumun farkına varan Louhi dev bir kuş formuna girerek peşlerinden gelmiş kayığa saldırınca çıkan arbedede sampo denize düşmüştür ki inanışa göre sampo deniz dibinde tuz öğütmeye devam etmektedir. Bu olaydan sonra Louhi, Kalevala halkının üzerine salgın hastalıklar ve dev bir ayı göndermişse de Vainamoinen iki tehlikeyi de engelleyerek halkını korumayı başarmıştır. Louhi son olarak güneş ve ayı bir tepenin ardına saklamış dahası ateşi çalmış ama Vainamoinen ile İlmarinen ateşi tekrar yakmayı başarmış, güneş ile ayı yeniden serbest bırakmıştır. Son macerasına bakır bir kayığa binerek çıkan ve kendine ihtiyaç olduğunda döneceğini söyleyen Vainamoinen “Yüzüklerin Efendisi” fantezi roman serisinin yazarı J.R.R. Tolkien’e “Gandalf” karakterini yaratmasında esin kaynağı olmuştur.

KaynakÖzhan Öztürk. Dünya Mitolojisi. Nika Yayınları. Ankara, 2016

Takip, tavsiye ya da beğeni için

Related posts

Yorum Ekle

This site uses Akismet to reduce spam. Learn how your comment data is processed.

Tavsiye veya takip etmek isterseniz?

error: Telif sorunu yaşamamanız için makalemi beğendiyseniz içeriğini değil sadece linkini paylaşabilirsiniz !!